Rzepak ozimy: jak przygotować stanowisko pod uprawę?

Autor: dr hab. Marzena S. Brodowska, prof. UP w Lublinie

#Fundusze Promocji

Kwiatek rzepaku

Stanowisko pod rzepak ozimy

Prawidłowo przygotowane stanowisko pod uprawę rzepaku ozimego umożliwia wykorzystanie potencjału plonotwórczego roślin i uzyskanie zadowalającego plonu o dobrych parametrach jakościowych.

Zależy to w dużym stopniu od zastosowanej technologii uprawy, w tym między innymi od gatunku rośliny przedplonowej i zastosowanego nawożenia, którego dobrą skuteczność można osiągnąć tylko w warunkach uregulowanego odczynu i przy odpowiedniej strukturze gleby oraz zasobności w materię organiczną.

Rzepak jest rośliną wymagającą, źle znoszącą wszystkie zaniedbania w przygotowaniu stanowiska pod siew. Gwarancją szybkiego i równomiernego wzrostu roślin w początkowym okresie wegetacji jest wykonanie starannej uprawy roli. Dobre przygotowanie stanowiska daje możliwość wysiania nasion na odpowiedniej głębokości, umożliwiając tym samym równomierne wschody. Rzepak może wówczas wytworzyć sprawny system korzeniowy do pobierania wody ze składnikami pokarmowymi.

Jaka gleba pod uprawę rzepaku?

Rzepak uprawia się na glebach o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym. Może być również uprawiany na rędzinach o nieco wyższych wartościach pH.

Dobrze plonuje na glebach kompleksów pszennych bardzo dobrych i dobrych klasy bonitacyjnej II – IIIb. Roślina ta może być także uprawiana na glebach kompleksów pszennych górskich, pszenno-żytnich oraz żytnich dobrych klasy bonitacyjnej IVa, jednak w przypadku gdy znajdują się w dobrej kulturze. Z kolei nie powinien być uprawiany na glebach z wykształconą podeszwą płużną oraz glebach oglejonych i orsztynowych. Dobre warunki do uprawy występują na glebach żyznych, o przepuszczalnym podglebiu, które zlokalizowane są na glinie i charakteryzują się głęboką warstwą próchniczną. Do uprawy wykorzystywane są gleby czarnoziemne średnie i mocne, gleby brunatne i mady oraz dobrze rozwinięte rędziny. Rzepaku nie należy uprawiać na glebach ubogich w próchnicę, o zniszczonej strukturze gruzełkowatej, zakwaszonych i zachwaszczonych.

Jaki przedplon pod uprawę rzepaku?

W uprawie rzepaku ozimego najodpowiedniejszymi przedplonami są: bobik, groch jadalny, groch pastewny, koniczyna czerwona, mieszanki koniczyny z trawami i lucerna zaorana po pierwszym pokosie. Dobrym przedplonem są również ziemniaki, a także mieszanki pastewne, zarówno ozime, jak i jare.

Najgorszym przedplonem w uprawie rzepaku ozimego są zboża ozime (jęczmień, żyto, pszenżyto i pszenica). Jednak ze względu na przeważający udział zbóż w ogólnej strukturze zasiewów, stanowiska po nich także wykorzystywane są pod uprawę rzepaku. Na przedplony rzepaku ozimego, ze względu na zbyt późne schodzenie z pola, nie nadaje się pszenica jara i owies. Poza tym owies często uprawiany jest na glebach lżejszych, które są niewskazane do uprawy rzepaku ozimego.

Na stanowiskach po jęczmieniu jarym i pszenicy ozimej, które schodzą z pola znacznie później niż jęczmień ozimy wskazane jest zastosowanie uproszczeń w uprawie roli pod rzepak, co może prowadzić do ograniczenia plonowania. Na glebach ciężkich przedplonami mogą być tylko rośliny, które szybko schodzące z pola. Umożliwia to bowiem staranne przygotowanie stanowiska pod uprawę rzepaku.

Właściwe przygotowanie stanowiska

Dużą rolę przy właściwym przygotowaniu stanowiska pod rzepak ozimy odgrywa staranna uprawa, stanowiąca zespół uprawy pożniwnej – podorywka, jak również pielęgnacja mechaniczna, orka siewna, uprawa przedsiewna – zabiegi doprawiające.

Rzepak ozimy wymaga bardzo starannej przedsiewnej uprawy roli, a podczas przygotowywania stanowiska należy do minimum ograniczyć liczbę przejazdów. Uprawę pożniwną należy rozpocząć bezpośrednio po żniwach. Jej zasadniczym celem jest zerwanie ścierniska, a także wymieszanie resztek pożniwnych z wierzchnią warstwą gleby, co umożliwia ich rozkład. Celem uprawy pożniwnej jest również pobudzenie nasion chwastów do kiełkowania i wschodów, a następnie ich zniszczenie.

Dużą rolę odgrywa również właściwie przeprowadzona orka siewna, mająca na celu pokruszenie, wymieszanie i spulchnienie warstwy ornej. Często w efekcie braku czasu pomiędzy zabiegami orka siewna wykonywana jest na kilka dni przed siewem nasion rzepaku, który należy wykonać płytko i dość równomiernie. W uprawie tej rośliny wskazany stosunek szerokości do głębokości skiby powinien wynosić 1:1, zaś głębokość orki od 20 do 25 cm. Uprawa przedsiewna rozpoczyna się po zastosowaniu nawozów mineralnych. Ważne jest odpowiednie uwilgotnienie gleby, stąd też wierzchnia warstwa powinna być odpowiednio zagęszczona, co przyczynia się do właściwego podsiąkania wody.

Nawożenie przedsiewne rzepaku ozimego

Rzepak ozimy wykazuje duże potrzeby pokarmowe zarówno w stosunku do makro-, jak i mikroskładników. Nawożenie przedsiewne ma na celu umożliwienie roślinie zbudowania przed zimą dużej i dobrze odżywionej rozety.

Ważne jest także dostarczenie do gleby fosforu, potasu, magnezu i siarki, w ilościach które umożliwią wzrost roślin zarówno w okresie jesiennej wegetacji, jak i podczas wegetacji wiosennej. Aplikacja fosforu i potasu ma na celu doprowadzenie zasobność gleby w przyswajalne formy tych składników pokarmowych do co najmniej górnego zakresu poziomu średniego. Na glebach lekkich powinna być ona doprowadzona do zasobności na poziomie klasy wysokiej.

W przypadku uprawy rzepaku ozimego na glebach o niskiej zasobności w składniki pokarmowe nawożenie mineralne należy zwiększyć o około 25 – 50% w stosunku do potrzeb rośliny. Przed siewem rzepaku ozimego zasobność gleby w fosfor powinna mieścić się przynajmniej w przedziale od 14 do 15 mg P2O5/100 g gleby, co stanowi górny zakres zasobności średniej, a najlepiej aby była wysoka na poziomie około 18 mg P2O5/100 g gleby. Przy takiej zasobności gleby można w znacznym stopniu ograniczyć nawożenie fosforowe. Ważną rolę we wzroście i rozwoju rzepaku odgrywa magnez i siarka, stąd też na glebach o niskiej zasobności w te składniki pokarmowe wskazane jest ich zastosowanie przed siewem bądź też po wschodach rzepaku.

Przy uprawie rzepaku na glebach o podwyższonej zasobności w fosfor i potas, aby uzyskać plon nasion na poziomie 4 – 5 ton z ha, wskazane jest zastosowanie 140 – 180 kg K2O/ha i 80 – 110 kg P2O5/ha. Nawożenie rzepaku ozimego potasem można zastosować w dwóch dawkach, z czego pierwsza stanowiąca około 1/2 –3/4 dawki całkowitej zalecana jest przedsiewne, a 1/2 – 1/4 późną jesienią lub też wczesną wiosną.